Turcja gospodarzem COP31: rośnie zielona energia, ale węgiel nie znika
Turcja, która gości w Antalyi szczyt klimatyczny ONZ COP31, wzywa do ograniczania globalnych emisji i chwali się szybkim rozwojem odnawialnych źródeł energii. Jednocześnie wciąż mocno opiera się na węglu i nie wyznaczyła daty jego wygaszenia.
Magazyny energii i słońce w natarciu
Od 2022 roku turecki rząd zatwierdził projekty magazynów energii o łącznej mocy ponad 33 GW. To wystarczyłoby do zasilenia ponad 27 milionów domów, a pod względem wielkości planowanych inwestycji kraj należy do europejskiej czołówki. Magazyny mają uzupełniać dynamicznie rosnącą energetykę wiatrową i słoneczną, która dziś dostarcza 22% energii elektrycznej w Turcji. Dekadę temu było to 4,5%.
Szczególnie szybko rośnie fotowoltaika. Według tureckiego ministerstwa energii jej udział w zainstalowanej mocy wzrósł z około 0,1% w 2014 roku do prawie 21% na początku 2026 roku. Jedna z analiz wskazuje też, że Turcja ma większe moce produkcji modułów słonecznych niż kilka dużych państw europejskich razem wziętych.
Węgiel wciąż trzyma się mocno
Zielony zwrot nie równoważy jednak uzależnienia od paliw kopalnych. Produkcja prądu z węgla wzrosła w ciągu dziesięciu lat mniej więcej o jedną trzecią, a w 2024 roku Turcja wyprzedziła Niemcy i Polskę, które wcześniej miały w Europie największe moce węglowe. W czerwcu ogłosiła ponadto plan rozbudowy jednej z największych elektrowni węglowych i niemal podwojenia jej mocy.
Eksperci wskazują na paradoks. Według Efe Baysala z organizacji 350.org pozycja węgla na tureckim rynku energii jest coraz słabsza. Powodem są protesty lokalnych społeczności i brak opłacalności inwestycji. Z danych organizacji Beyond Fossil Fuels wynika, że w ciągu dekady wycofano około 97% nowych projektów węglowych.
Umit Sahin z Istanbul Policy Center ocenia, że turecka polityka energetyczna jest „konserwatywna”, a cele klimatyczne „wysoce niewystarczające”. Obecny cel pozwala emisjom rosnąć do 2038 roku, co według Climate Action Tracker utrudni osiągnięcie neutralności klimatycznej w 2053 roku.
Elektryfikacja jako odpowiedź na zależność od importu
Turcja importuje 95% gazu ziemnego, 83% ropy naftowej i 60% węgla, przez co jest bardzo wrażliwa na wahania cen na światowych rynkach. Częściowo dlatego we wrześniu zaproponowała inicjatywę „35×35”. Zakłada ona podniesienie udziału energii elektrycznej w globalnym zużyciu energii z nieco ponad 20% obecnie do 35% w 2035 roku. Prąd ma zastępować paliwa kopalne w transporcie, budynkach i przemyśle, najlepiej ten z czystych źródeł, choć nie jest to warunek obowiązkowy. Pompy ciepła nawet przy prądzie z paliw kopalnych emitują mniej gazów cieplarnianych niż kotły gazowe.
Prezydent COP31 Murat Kurum mówił w Bonn, że wojna w Zatoce pokazała, iż paliwa kopalne nie gwarantują bezpieczeństwa dostaw energii. Climate Action Tracker zauważa jednak, że według krajowego planu energetycznego Turcja osiągnie w 2035 roku zaledwie około 25% elektryfikacji.
Sahin podkreśla, że przy dodawaniu 10 GW mocy słonecznych i wiatrowych rocznie, zamiast planowanych 8 GW, emisje mogłyby spaść o 35% do 2035 roku. Dodaje jednak, że bez wygaszania węgla emisje nie spadną.
Co to oznacza dla Polski
Dla polskiego czytelnika to znajoma historia: kraj rozwija OZE, ale nadal mocno zależy od węgla. Turcja nie jest w UE, więc nie podlega unijnemu systemowi handlu emisjami, ale jej polityka ma znaczenie dla całego regionu. Wyprzedzenie Polski pod względem mocy węglowych pokazuje, że Europa przestaje być głównym ośrodkiem spalania węgla. Rozmowy w Antalyi mogą też wpłynąć na globalne ceny technologii, takich jak panele i magazyny energii, które kupują także polskie firmy i gospodarstwa domowe.
Źródło: DW – „Turkey pushes for transition at COP31 as coal burns”
